ยาเม็ดคุมกำเนิด (Oral contraceptive pill) คือ ยาที่มีส่วนประกอบของฮอร์โมนเพศหญิง คือฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสโตเจน ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยป้องกันการตั้งครรภ์ โดยยับยั้งการตกไข่เปลี่ยนแปลง เยื่อบุโพรงมดลูกให้มีสภาพไม่เหมาะต่อการฝังตัวของตัวอ่อน และทำให้มูกที่ปากมดลูกมีความเป็นด่างเหนียวข้นขึ้น ทำให้อสุจิไม่สามารถเข้าไปปฏิสนธิกับไข่ได้ รวมทั้งส่งผลต่อการเคลื่อนไหวท่อนำไข่ ทำให้ไข่ไม่สามารถเดินทางไปที่มดลูก
ในแผงยาจะบรรจุยาที่มีฮอร์โมนและยาที่ไม่มีฮอร์โมนหรือยาหลอก
อาจเริ่มรับประทานภายใน 3-5 วันแรกของการมีประจำเดือน เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด ยาเม็ดคุมกำเนิดนั้นมีหลากหลายรูปแบบ
ผู้ที่มีปัญหาสุขภาพดังต่อไปนี้ไม่ควรรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด
**ทั้งนี้ผู้ที่มีโรคประจำตัว แนะนำปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยา
หากเริ่มทานยาใน 3 วันแรกของการมีประจำเดือน ยาแผงนั้นจะมีประสิทธิภาพคุมกำเนิดได้ในรอบนี้เลย ยาจะเริ่มออกฤทธิ์หลังรับประทานไปได้หนึ่งสัปดาห์ ดังนั้นในสัปดาห์แรกควรใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วย
หากลืมรับประทานยาไป 1 วัน ควรรีบรับประทานยาโดยทันทีที่จำได้ และใช้ถุงยางอนามัยเมื่อมีเพศสัมพันธ์ในช่วง 7 วันหลังจากนั้น หากลืมรับประทานยาเป็นเวลาหลายวัน ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์
ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานยา หรือผลิตภัณฑ์อาหารเสริม ทุกครั้ง เพราะยาบางชนิดอาจส่งผลให้ประสิทธิภาพของยาคุม กำเนิดลดลง โดยเฉพาะยาแก้ชักยารักษาโรคเอดส์หรือผลิตภัณฑ์ อาหารเสริมที่ทำมาจากสมุนไพรพร้อมกับยาคุมกำเนิด
หากกำลังให้นมบุตร ควรเลือกรับประทานยาฮอร์โมน โปรเจสเตอโรนอย่างเดียว เพราะยาฮอร์โมนรวมซึ่ง มีฮอร์โมนเอสโตรเจน เป็นส่วนประกอบอาจส่งผลให้ ปริมาณน้ำนมลดลง อย่างไรก็ตามแนะนำปรึกษาแพทย์
การกินยาเม็ดคุมกำเนิดอาจทำให้เวียนศีรษะ คลื่นไส้ หรือมีเลือดออกกะปริดกะปรอย ซึ่งมักหายไปภายใน 2-3 เดือน หากอาการรุนแรงหรือใช้ต่อเนื่องนานกว่า 5-10 ปี อาจเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตันหรือมะเร็งเต้านม ควรได้รับการปรึกษาแพทย์
